زائرین
فتنه‌های بحران‌ساز آخرالزّمان




 

  نسخه چاپی


شناسنامه امام جواد(ع)


شناسنامه امام جواد(ع)
زندگانی ابو جعفر محمد الجواد ابن علی الرضا بن موسی الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن علی زین العابدین بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام، نهمین امام از اهل بیت صلوات الله علیهم اجمعین

امام جواد (ع) در شب جمعه 19 ماه مبارک رمضان یا 15 این ماه یا روز جمعه 10 رجب در شهر مدینه به دنیا آمد. قولی که در کتاب مصباح المتهجد آمده، تاریخ اخیر را تایید می کند. در آنجا آمده است: ابن عیاش گوید این دعا به وسیله استاد بزرگ ابو القاسم (رضی الله عنه) آمده است که: «اللهم انی اسئلک بالمولودین فی رجب محمد بن علی الثانی و ابنه علی بن محمد المنتجب الدعاء». وی می نویسد: ابن عیاش گفته است: روز دهم رجب، میلاد ابو جعفر ثانی است.

آن حضرت در روزگار خلافت معتصم، روز شنبه آخر ذی قعده یا آخر ذی حجه یا پنجم یا ششم ذی حجه در روز سه شنبه سال 220 هجری در بغداد چشم از جهان فرو بست. و در مقابر قریش در پشت قبر جدش امام موسی کاظم (ع) به خاک سپرده شد. مدت عمر وی بیست و پنج سال بود. کلینی گوید: عمر آن حضرت 25 سال و 2 ماه و 18 روز و بنا بر قول دیگری سه ماه و بیست و دو روز بود. ابن خشاب گوید: امام جواد (ع) ، 25 سال و سه ماه و 18 روز زیست و شیخ مفید عمر آن حضرت را 25 سال و اندی می داند.

از این مدت، وی هشت یا هفت سال و چهار ماه و دو روز با پدرش و 17 یا 18 سال، بیست روز کمتر، پس از پدرش زیست. که این همان مدت امامت و خلافت آن حضرت به شمار می رود و مصادف با دوران پادشاهی مامون است. آن حضرت در اوایل دوران خلافت معتصم وفات یافت. برخی وفات آن حضرت را در دوران خلافت واثق دانسته اند. حافظ عبد العزیز بن اخضر جنابذی در معالم العترة الطاهرة از محمد بن سعید نقل کرده است که گفت: محمد بن علی (ع) ، در زمان خلافت الواثق بالله به قتل رسید. شاید این اشتباه برای وی از آنجا پیش آمده که واثق بر آن حضرت نماز گزارد. بلکه سخن صحیح آن است که امام جواد (ع) در عهد خلافت معتصم از دنیا رفت. زیرا مردم در سال 227 هجری با واثق برای خلافت بیعت کردند. تنها توجیه برای قول جنابذی آن است که شاید مقصود وی آن بوده که واثق در زمان خلافت معتصم، آن حضرت را با خورانیدن سم به قتل رسانیده است.

مادر امام جواد (ع)
خیزران، مادر امام جوادعلیه السلام، از خاندان ماریه قبطیه (همسر پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم) بود. او اهل نوبه است، و از این جهت او را سبکیه نوبیه نامیده اند.

کنیه اش ام الحسن و نامهای دیگرش مریسیه، ریحانه و دره است. اهل نوبه، مسیحی بودند و به دنبال شکست آنان از مسلمین، سبیکه (خیزران) در زمره اسرا به عنوان کنیز فروخته شد، وی از نظر فضایل اخلاقی در درجه والایی قرار داشت و جزء برترین زنان عصر خود بود. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم در روایتی، سبیکه را خیرة الاماء (بهترین کنیزان) نامیده اند.

امام هفتم علیه السلام سال ها پیش از آن که این بانو به خانه امام رضاعلیه السلام وارد شود، برخی از خصوصیات وی را بیان فرمودند و توسط یکی از یاران خود (یزید بن سلیط) برایش سلام فرستادند.

امام هشتم علیه السلام، از خیزران (سبیکه) به عنوان بانویی منزه و پاکدامن و با فضیلت یاد می کردند و می فرمودند: «سبیکه در قداست و پاکی شبیه حضرت مریم علیها السلام می باشد و پاک و پاکیزه آفریده شده است.»

او این شرافت و مقام را یافت که همسر امام رضا و مادر امام جواد علیه السلام گردد. این موقعیت نشانگر منزلت و ارزش او در درگاه الهی است.رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره او و فرزندش امام جواد علیه السلام فرمود: «بأبی ابن خیرة الاماء النوبیة الطیبة» پدرم فدای پسر بهترین کنیزان باد که اهل نوبه و پاکیزه و مطهر است.


سمانه مغربیه همسر امام جواد(ع):
 همسر امام جواد(ع)، زنی است که در عصر خود همه او را بانویی باتقوا، مؤمن، هوشمند و خردمند می دانستند. امام هادی(ع) بخشی از دانش مادر خود را این چنین بیان می داشت: «امی عارفة بحقی؛ مادرم عارف به حق من در امامت است.»

برای تأکید بیشتر بر اینکه این زنان رشد علمی خود را مرهون تلاش شوهران خود بوده اند به آنچه در احوال سمانه بیان شده اشاره می شود:

محمد بن فرج، سمانه مغربیه را که کنیزی بود برای امام جواد(ع) خریداری کرد آن حضرت خود عهده دار تربیت و تهذیب اخلاق آن بانو شد و نیز او را در خانه ای مستقر نمود که زنان آل علی(ع) که نمونه پاکدامنی و ایمان بودند در آن خانه حضور داشتند. وی تحت تأثیر منش و سلوک آنان نیز قرار گرفت و از جمله زنان عابد، متهجد و قاری قرآن شد. 


فرزندان آن حضرت
شیخ مفید گوید: فرزندان آن حضرت عبارت بودند از: پسرانش علی (امام دهم) و موسی و دخترانش فاطمه و امامه. آن حضرت به جز آن دو پسری که ذکر کردیم، پسر دیگری نداشت. ابن شهر آشوب در مناقب می نویسد: فرزندان آن حضرت عبارت بودند از: علی (امام دهم) و موسی و حکیمه و خدیجه و ام کلثوم. ابو عبد الله حارثی گوید: امام (ع) فقط دو دختر به نامهای فاطمه و امامه داشت


کنیه ها و القاب امام جواد(ع):
حضرت امام محمدتقی علیه السلام، معروف به جواد الائمّه علیه السلام، نهمین پیشوای معصوم و جوان ترین امام شهید که در عمر کوتاه - اما با برکت خود - میراث ماندگارِ فرهنگِ تشیّع را پاس داشت. وی در مدینه - شهر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم - در سال 195 ق. به دنیا آمد، و سرانجام در 25 سالگی - در راه تحقق بخشیدن به آرمان های مقدس اسلام و اجداد طاهرینش - در سال 220 ق. توسط معتصم عباسی مسموم شد و سپس جان به جان آفرین تقدیم کرد.

نکته قابل توجه این است که این امام همام در زندگی 25 ساله خود، عجایب و شگفتی هایی را به جای گذارد که مفتخر به القاب گوناگونی گردید که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم.1

القابی که پیامبراکرم صلی الله علیه وآله وسلم برای امام نهم بر شمرده است: المحمود، المطهر و اطهر الناس.2

القابی را حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضاعلیه السلام به فرزندش امام جوادعلیه السلام نسبت داده است؛ شیخ صدوق قدس سره در این باره می نویسد:

امام رضاعلیه السلام فرزندش محمد را - که بعد از وی زعامت و امامت مسلمین را به دست گرفت - همیشه با این القاب صدا می زد:

صادق، صابر، فاضل، قرة اعین المؤمنین و غیظ الملحدین.3

القابی که معاصرین امام جوادعلیه السلام برای آن حضرت بر شمرده اند و حاکی از مقام رفیع امام محمدتقی علیه السلام است و مورّخین به آن القاب اشاره کرده اند، به شرح ذیل است:

اُعجوبة اهل البیت، نادرة الدهر، بدیع الزمان، عیسی ثانی، ذوالکرامات، المؤید بالمعجزات، سلالة رسول اللّه، صاحب الخُضْرَة، الفائق علی المشائخ فی الصغر، من خاتم الامامة علی کتفه، المبرّز علی کافّة ذوی أهل الفضل، افضل اهل الدنیا فی الصبی، الکامل فی السؤدد والهدی والحکمة والعلم، هادی القضاة، سیّد الهداة، نورالمهتدین، سراج المتعبّدین و مصباح المتهجّدین.4

لقب تقی
در خصوص این که امام جوادعلیه السلام را تقی لقب داده اند، شیخ صدوق چنین آورده است:

امام نهم را به این سبب تقی لقب داده اند؛ زیرا از خداوند می ترسید، پس آن گاه که گروهی مسلّح شبانه و با حال مستی، به فرمان مأمون، به خانه وی حمله کردند و با شمشیرهایشان او را به خیال خود مضروب ساختند، خداوند، امام محمدتقی علیه السلام را از شرّ مأموران سفّاک عبّاسی حفظ کرد.5

ابوجعفر ثانی
امام جوادعلیه السلام مکنّی به ابوجعفر ثانی است. سبب این کنیه، آن است که امام باقرعلیه السلام که خود نیز مکنّی به ابوجعفر بوده است،6 از جابر بن عبدالله انصاری پرسید: آنچه در صحیفه مادرم زهراعلیها السلام دیده ای، برایم بیان کن. جابر گفت: پس از تولد امام حسین علیه السلام برای عرض تبریک، حضور مادرت زهراعلیها السلام مشرّف شدم، لوحی به رنگ سفید در دست او دیدم که مثل زمرّد می درخشید و در آن کلماتی سفید رنگ، مانند آفتاب، نظر مرا جلب کرد. پرسیدم: ای دختر پیامبر! پدر و مادرم فدایت! این لوح چیست؟

حضرت فرمود: لوحی است که از جانب خداوند و به وسیله پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم به من هدیه شده است؛ و در آن، نام رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و همسرم علی علیه السلام و فرزندانم درج شده است.

من از روی آن، نسخه ای نوشتم که نام یکایک ائمه علیهم السلام بود، از جمله نام مبارک یازدهمین معصوم که کنیه او ابوجعفر محمد بن علی الزّکی می باشد.7

و چون امام باقرعلیه السلام کنیه اش ابوجعفر بود، امام جوادعلیه السلام به ابوجعفر ثانی مشهور شد.8

ابن الرضا
علامه طبرسی در این خصوص نقل کرده است که: امام عسکری و پدر بزرگوارش امام هادی و جدّ بزرگوارش امام جوادعلیهم السلام هر کدام در عصر خود، به لقب ابن الرض معروف بوده اند.9

تیمورا
این نام در تورات با این القاب قصیرالعُمْر و طویل اْلأثر؛ یعنی دارای عمر کوتاه و آثار بلند، برای امام جوادعلیه السلام معرفی شده است.10 تیمور نیز گفته شده است.11

نام و کنیه های امام جوادعلیه السلام

نام مبارک امام نهم علیه السلام محمد است.12

کنیه های امام نهم حضرت محمد بن علی الجوادعلیه السلام به شرح ذیل است:

1. أبوجعفر13

2. أبو جعفر الثّانی 14

3. أبو علیّ 15

4. ابن الرضا16 و ابن خلیفة الرضا

5. محمد بن علیّ الثانی 17= و سمّی محمد بن علیّ الثانی علیهما السلام التّقیّ لانّه اتقی اللّه عزّوجلّ...

لقب های امام محمد تقی علیه السلام
الزّکی 18، المرتضی 19، التّقی 20، القانع 21، الرّضی 22، المرضی 23، الوصی 24، المختار25، المتوکّل 26، الجواد27، المتّقی 28، المنتجب 29، العالم الربّانی 30، الهادی 31، حبیب اللّه 32، حجّةاللّه 33، خلیفة الاوصیاء34، خلیفةالنّبیین 35، خیرةاللّه 36، الدّاعی الی اللّه 37، الدّاعی الی الحق 38، دیّان الدّین 39، صفیّ اللّه 40، عبداللّه 41، نوراللّه 42، نورالهدی 43، وارث الائمّه 44، وارث المرسلین 45، ولیّ اللّه 46 و ترجمان القرآن 47.

پی نوشت ها:

1. التتمّة فی تواریخ الائمّه(ع)، ص 130.

2. الصراط المستقیم، ج 2، ص 140.

4. مجموعه نفیسه، ص 226.

5. معانی الاخبار، ص 65؛ بحارالانوار، ج 50، ص 16، ح 23.

6. فصول المهمّة، ص 265.

7. عیون اخبارالرضا(ع)، ج 1، ص 41، ح 1.

8. فصول المهمّة، ص 265.

9. اعلام الوری، ج 2، ص 131؛ بحارالانوار، ج 50، ص 238.

10. الصراط المستقیم، ج 2، ص 141.

11. أُعجوبه اهل بیت(ع)، ص 27.

12. التتمّة فی تواریخ الائمه(ع)، ص 130.

13. الهدایةالکبری، ص 295؛ عیون اخبارالرضا(ع)، ج 1، ص 41، ح 1؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 1، ص 30؛ تاج الموالید، ص 51؛ اعلام الوری، ص 329؛ نورالابصار، ص 177.

14. فصول المهمّة، ص 265؛ اعلام الوری، ص 329؛ کشف الغمه، ج 3، ص 189؛ المناقب، ابن شهرآشوب، ج 4، ص 379؛ جامع المقال، ص 184؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 1، ص 67.

15. الهدایةالکبری، ص 295؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ دلائل الامامة، ص 209؛ الکنی والالقاب، ص 78.

16. موسوعة زیارات المعصومین، ج 5، ص 175 و 226؛ الهدایةالکبری، ص 295؛ دلائل الامامة، ص 209؛ الکامل الزیارات، ص 324؛ اعلام الوری، ج 2، ص 131؛ بحارالانوار، ج 50، ص 238 و ج 102، ص 265، ح 3.

17. معانی الاخبار، ص 65، ح 17.

18. تاریخ الائمّه، ص 130؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص 70؛ فصول المهمة، ص 265؛ کشف الغمه، ج 3، ص 33.

19. الهدایةالکبری، ص 295؛ دلائل الامامة، ص 209؛ اعلام الوری، ص 329؛ تاج الموالید، ص 51 و 52؛ مناقب، ج 4، ص 379.

20. موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ تاریخ الائمة، ص 130؛ دلائل الامامة، ص 209؛ الفصول المهمّه، ص 265.

21. تاج الموالید، ص 51؛ اعلام الوری، ص 329؛ دلائل الامامة، ص 209؛ کشف الغمه، ج 3، ص 133؛ الهدایةالکبری، ص 295؛ الفصول المهمة، ص 265.

22. همان.

23. الهدایةالکبری، ص 295؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ دلائل الامامة، ص 209؛ الفصول المهمة، ص 265؛ تاج الموالید، ص 51.

24. مناقب، ج 4، ص 379؛ الهدایةالکبری، ص 295؛ اعلام الوری، ص 329؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52.

25. موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ تاج الموالید، ص 51؛ اعلام الوری، ص 329؛ دلائل الامامة، ص 209؛ الهدایةالکبری، ص 295.

26. الهدایةالکبری، ص 295؛ کشف الغمة، ج 3، ص 133؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص 70؛ الفصول المهمّة، ص 265؛ اعلام الوری، ص 329.

27. دلائل الامامة، ص 209؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ تاریخ الائمّه، ص 130؛ الهدایةالکبری، ص 295؛ اعلام الوری، ص 345.

28. الفصول المهمّة، ص 265؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص 70؛ اعلام الوری، ص 329؛ کشف الغمه، ج 3، ص 133؛ مناقب، ج 4، ص 379.

29. موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ تاریخ الائمّه، ص 130؛ الهدایةالکبری، ص 295؛ القاب الرّسول و عترته(ع)، ص 70.

30. مناقب، ج 4، ص 379؛ مجموعه نفیسه، ص 226؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52؛ القاب الرسول و عترته(ع)، ص 70.

31. مناقب، ج 4، ص 379؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 52.

32. المصباح الزائر، ص 616 - 618؛ بحارالانوار، ج 102، ص 23، ح 13؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 68.

33. بحارالانوار، ج 102، ص 23، ح 13؛ المصباح الزائر، ص 616 - 618؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 68.

34. المصباح الزائر، ص 616 - 618؛ مصباح المتهجّد، ص 404؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 74.

35. کامل الزیارات، ص 302، ح 1؛ بحارالانوار، ج 102، ص 7، ح 1؛ من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 601، ح 3212؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 64.

36. مصباح الزائر، ص 616 - 618؛ بحارالانوار، ج 102، ص 23، ح 13؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 68 و 71.

37. همان، موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 72.

38. همان، موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 68.

39. همان، بحارالانوار، ج 101، ص 262، ح 42؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 3، ص 377.

40. همان، بحارالانوار، ج 102، ح 23، ح 13؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 68.

41. بحارالانوار، ج 101، ص 262، ح 42؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 3، ص 377.

42. مصباح الزائر، ص 616 - 618؛ بحارالانوار، ج 102، ص 23، ح 13؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 64، 67 و 68.

43. همان.

44. العتیق الغروی علی ما فی البحار، ج 102، ص 216 - 228، موسوعة زیارات المعصومین، ج 5، ص 176.

45. مصباح المتهجّد، ص 406؛ دلائل الامامة، ص 302؛ المزار الکبیر، ص 957؛ بحارالانوار، ج 54، ص 20؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 5، ص 154.

46. مصباح الزائر، ص 618؛ بحارالانوار، ج 102، ص 24، ح 13؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 81.

47. مصباح الزائر، ص 615؛ بحارالانوار، ج 102، ص 22، ح 12؛ موسوعة زیارات المعصومین، ج 4، ص 70.


نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما: