زائرین
برقراری ارتباط با امام زمان




 

  نسخه چاپی


زنده نگهداشتن قیام كربلا


 
چكیده 
 
دراین مقاله بعد از مقدمه ای كوتاه درباره ی اوضاع زمان امام حسین (ع) و دلایل انتخاب راه شهادت آن بزرگوار، معنی لغوی «سوگواری» را بیان خواهیم كرد. آن گاه به ضرورت برگزاری مجالس سوگواری امام حسین (ع) خواهیم پرداخت و با بیان اینكه خداوند روز عاشورا را روز عزا نامید، با اشاره به گریه جبرئیل و پیامبر (ص) بر امام حسین (ع)، اهمیت مجلس سوگواری را از دیدگاه ائمه معصومین (علیهم السلام)بررسی خواهیم كرد و به این نتیجه خواهیم رسید كه ائمه معصومین (علیهم السلام) به برگزاری مجالس سوگواری تأكید داشتند و معتقد بودند : اجر سوگواری امام حسین (ع) با خداوند است و اشك ریختن بر مصیبت آن امام شهید (ع) باعث آمرزش گناهان می شود.

مقدمه 
 
امام حسین (ع) در دوره ای به امامت رسید كه انحراف ها، كج روی ها و بدعت های حاكم‌، اسلام را شكسته بود؛ در این زمان اسلام از درون تهی شده و ملعبه ای در دست معاویه بود. یاران نخستین پیامبر (ص) كه توحید ده ساله ایشان را تجربه كرده بودند، به سه دسته تقسیم شده بودند؛ گروهی مانند ابوذر، عمار و میثم نتوانستند انحراف ها را تحمل كنند و به شهادت رسیدند. گروهی دیگر برای به دست آوردن بهشت به جای آنكه در جبهه شركت كنند، گوشه امن ریاضت را انتخاب كردند و دسته سوم كه از جهاد و هجرت در كنار پیامبر (ص) به افتخارهایی رسیده بودند، همه را در كاخ سبز معاویه به فروش رساندند.
كوفه كه روزگاری مركز قدرت اسلام و خلافت حضرت علی(ع) بود، روحیه، شخصیت و هویت انقلابی خود را از دست داده بود.
هراندازه مسلمانان از عصر پیامبر (ص) دور می شدند، خوی و خصلت مسلمانی را بیشتر فراموش می كردند و سیرت های عصر جاهلی به تدریج بین آنان زنده می شد؛ چه اینكه برتری فروشی نژادی باعث رو در روی هم قرار گرفتن قبیله ها شده بود.(1)
در چنین شرایطی، امام حسین (ع) ندای هشدار و خطر برآورد؛ چه اینكه هنگامی كه با خبر شد یزید خلیفه ی مسلمانان شده است، با تأسف فرمودند : «اِنا لِله و انا الیه راجعون و علی الاسلام السلام، اذ قد بلیت الامه براع مثل یزید» : فاتحه اسلام را باید خواند؛ زمانی كه امت اسلام خلیفه ای مانند یزید داشته باشد.(2)
دراین زمان لازم بود امام حسین(ع) برای بیداری و آگاه ساختن این مردم به خواب رفته و غفلت زده، حركتی انجام دهد و به پا خیزدی؛ آنگونه كه انگیزه قیام خود را چنین بیان كرده است: «انی لم اخرج اشراً و لا بطرو لا مفسداً و لا ظالماً و انما خرجت لطلب اصلاح فی امه جدی»: من نه از روی خود خواهی و سركشی و هوسرانی و نه برای ایجاد فساد و ستمگری به پا خاستم، بلكه هدف من ازاین حركت، اصلاح امت جدم بوده است.(3)
لذا با شعار زنده كردن سیره رسول خدا (ص) خط بطلانی بر بدعت ها و كج روی ها و فتنه هایی كه در جامعه اسلام به وجود آمده بود، باید كشیده می شد و این به هیچ طریق امكان نداشت مگر آنكه با شهادت خود و یارانش این مردم در جهالت خفته را بیدار سازد؛ پس ایشان با نهضت عاشورا زمینه ی حركت را برای همه ی نسل ها و عصرها پدید آورد.
روز عاشورای سال 61 هجری كه آن حضرت با یاران و اهل بیت خود در سرزمین كربلا مظلومانه به شهادت رسیدند، امت اسلامی سوگوار شد و از آن روز تا كنون كه بیش از چهارده قرن می گذرد، نه تنها آتش درونی امت اسلامی به سردی نگراییده، بلكه هر روز شعله های آن افروخته تر شده است.
راز این حقیقت بر هیچ كس پوشیده نیست؛ زیرا امام حسین (ع) با تمام هستی خویش آنگاه كه اسلام در خطر بود، از اسلام دفاع كرد و با خون خویش درخت اسلام را آبیاری كرد و زیر بار ستم نرفتن را برای همه نسل ها پیام آور شد.
بی تردید بعد از حماسه كربلا، امویان سخت در تلاش و تكاپو بودند تا اینكه برای حفظ حكومت وموقعیت خودشان نام امام حسین (ع) و واقعه 
شهادت آن حضرت را از صفحه روزگار محو كنند تا در دراز مدت حماسه ی عاشورا در اذهان مردم به دست فراموشی سپرده شود.
از سوی دیگر حادثه شهادت امام حسین(ع) یك اتفاق عادی و گذرا نبود، بلكه طراحی الهی داشت؛ چه اینكه مجلس سوگواری و خواندن مرثیه برای امام حسین(ع) بیان كننده ی مظلومیت و حقانیت آن امام (ع) و منعكس كننده ی جنایت های بی نظیر و قساوت های قلب دشمنان آن حضرت است كه همواره از سوی مسلمانان مورد توجه قرار گرفته و یكی از كهن ترین سنت های تغییر ناپذیرالهی شده است؛ به طوری كه بسیاری از حركت های عظیم و انقلاب های بشری در طول تاریخ از نهضت امام حسین (ع) الهام گرفته و از همین مجالس سوگواری آغاز شده است؛ لذا، برخی سعی كرده اند با این سوگواری ها مبارزه كنند و جوانان را از انجام آن منصرف نمایند؛ آنگونه كه «ابن تیمیه» برگزاری مراسم عزاداری حسین بن علی (ع) را حرام و بدعت در دین دانسته است (4) و محمدبن عبدالوهاب، مؤسس فرقه وهابیت، عزاداری امام حسین (ع) را كفر و خارج شدن از دین می دانست.(5)
امروز دوباره برخی از كسانی كه از این مراسم سوگواری می ترسند، كوشش می كنند عزاداری امام حسین (ع) را در اسلام زیر سؤال ببرند و با آن مبارزه كنند و انجام عزاداری امام حسین (ع) را بی ارزش و خلاف شرع جلوه دهند. در این مقاله سعی كرده ایم سوگواری برای امام حسین (ع) را از دیدگاه 
ائمه اطهار (علیهم السلام) بررسی نماییم تا بدانیم كه آیا آنان به این مجالس اهمیت می داده اند یا عزاداری برای امام حسین (ع) بدعتی در دین بوده است.
سوگواری در لغت 
 
در «غیاث اللغات» آمده است : سوگ به معنی مصیبت، غم و اندوه و ماتم است. در «برهان قاطع» نیز آمده است : سوگوار، صفت مركب از سوگ+ وار، به معنی مصیبت زده، صاحب ماتم و به سوگ نشستن است.
فردوسی آن را به معنی مصیبت زده و بلادیده آورده است :
 
همه سوگوار و پر از آب روی 
سوی راه ایران نهادند روی
زكنار مكه نبود ایچ كس 
بدل نا شده سوگوار علی
گفتنی است سوگواری، حاصل مصدر است به معنی عمل سوگوار، غم، مصیبت زدگی و غمخواری؛ چه اینكه آمده است : «سوگواری كنید و براین تعریف جهانیان را آگاه كنید.»(6)
این واژه به صورت «سوكواری » هم آمده است. در فرهنگ «آنندراج» می خوانیم : كسی كه سوگوار است را سوكوار گویند؛ نیز كسی كه غم داشته باشد و لباس ماتم پوشیده باشد.
 
ضرورت سوگواری بر امام حسین (ع)
 
سوگواری برامام حسین (ع) دارای آثار و بركات بسیار زیادی است كه به 
دلایل ذیل برگزاری آن ضروری است :
1. مبارزه با ستم و ستمگر 
بر پایی مجلس عزاداری برای امام حسین(ع) در حقیقت تأیید راه و روش اوست. از آنجا كه امام حسین (ع) زیر بار ستم و خواری و ذلت نرفت و این سخن مشهور او در روز عاشوراست كه «هیهات منّا الذله». انسان سوگوار با برگزاری مجلس سوگواری برای امام حسین (ع) در حقیقت بیزاری خود را از ستم و ستمگر اعلام می كند و از راه و روشی كه امام حسین (ع) برگزید، حمایت می كند؛ آنگونه كه در زیارت عاشورا می خوانیم :«دوست دارم كسی كه تو را دوست دارد و دشمنم با كسی كه با تو دشمن است»؛ همچنین لعن و نفرین بر قاتلان آن امام بزرگوار، شعارهای اصلی زیارت عاشوراست.(7)
2. طرفداری از مظلوم 
یكی از آثار و بركات سوگواری برای امام حسین(ع) اعلام حمایت و طرفداری از مظلوم است، كسی كه در سوگواری شركت می كند و اشك می ریزد، با این عملش راه و روش امام حسین (ع) را تأیید می كند و دوستی خود را نسبت به او بیان می دارد و لذا سوگواری امام حسین (ع) در حقیقت می گوید : اگر من در كربلا نبودم كه تو را یاری كنم، در مصیبت تو اشك می ریزم و در حقیقت هر مظلوم و ستمدیده ای را یاری خواهم كرد؛ آنگونه كه حضرت مهدی (عج) فرمودند: «جد بزرگوارم، اگر چه روزگارم مرا از تو دور كرده و در كربلا نبودم كه با دشمنانت نبرد كنم، اما صبح و شام در 
سوگ تو عزادارم و به جای اشك بر مصیبت تو خون گریه می كنم.»(8)
3. احیای ارزش ها 
از آثار و بركات سوگواری برای امام حسین(ع) احیاء و ترویج ارزش های انسانی است كه در نهضت كربلا وجود داشت. سوگواران برامام حسین (ع) سعی می كنند از پیام های عاشورا درس بگیرند و جامعه را به طرف آن ارزش ها سوق دهند؛ آنگونه كه گاندی نهضت كربلا را سرمشق خویش قرار داده است و به مردم هند می گوید: «من چیز تازه ای برای مردم هند نیاورده ام، آنچه آورده محصولی است از مطالعات و تحقیقاتی كه درباره ی تاریخ زندگانی قهرمانان كربلا انجام داده ام. اگر بخواهیم هند را از چنگال استعمار نجات دهیم، لازم است همان راهی را بپیماییم كه ابا عبدالله الحسین (ع) پیمود.(9)
4.هدایت مردم 
رسالت تمام پیامبران هدایت مردم به سوی «الله» است. قیام امام حسین (ع) به منظور جهت بخشیدن به مردم انجام گرفت؛ زیرا وقتی مشاهده كرد كه مردم از هیاهوی تبلیغات دشمنان و حاكمان فاسق دچار سرگردانی شده اند، حاضر شد با ریختن خونش مردم را از حیرت گمراهی نجات دهد.
از سوی دیگر مجالس سوگواری امام حسین (ع) نیز این رسالت را داراست. مجالس امام حسین (ع) باعث بیداری و رهایی انسان ها از ضلالت گمراهی است؛ آنگونه كه اموی ها شخصیت ملت مسلمان را چنان له كرده و 
كوبیده بودند كه دیگركسی آن احساس های پاك اسلامی را در خودش نمی دید؛ اما همین كوفه، بعد از سه سال، به سبب همین عزاداری ها انقلاب كرد؛ حتی هزار نواب از همین كوفه پیدا شد كه بر سر قبر حسین بن علی (ع) رفتند و در آنجا عزاداری كردند و به درگاه الهی از تقصیری كه كرده بودند، توبه كردند و گفتند : «ما تا انتقام خون حسین بن علی (ع) را نگیریم از پا نمی نشینیم».(10)
5. ایجاد معنویت در جامعه 
جامعه ی انسانی به سبب مشكلاتی كه انسان ها در زندگی روزانه شان دارند، از معنویت و صفا روز به روز دور می شود. یكی از آثار و بركات مجالس عزاداری برای امام حسین(ع) این است كه عزادار دست كم برای مدتی حال و هوای دیگری می یابد و در صفا و معنویت خاصی قرار می گیرد كه باعث صفای دل و صیقل روح زنگ خورده او می شود؛ بنابراین آنانی كه به درستی با خلوص نیت به سوگواری می پردازند، پس از گذشت و تكرار این معنویات، شخصیت روحانی خاصی پیدا می كنند.
6. انتقال فرهنگی 
از آنجا كه فرهنگ، حلقه ی اتصال بین نسل هاست، یكی از آثار مراسم سوگواری نیز انتقال فرهنگی این نهضت از نسلی به نسلی دیگر است؛ چه اینكه برقراری سنت عزاداری برای امام حسین (ع) علاوه بر حفظ اصل حادثه از هزار و و چهارصد سال پیش، باعث انتقال پیام ها و ارزش های 
فرهنگی آن، به این نسل و سرانجام به نسل های آینده خواهد شد و چنانچه اگر روزی خدای ناخواسته این سوگواری ها كم رنگ شود، آن موقع باعث انقطاع فرهنگی و بی هویتی جامعه اسلامی خواهد شد.
7. الگودهی 
انسان ها از قدیم برای خویش به دنبال الگوهایی بوده اند و نیاز به این الگوها باعث شده است در ملیت هایی مختلف، آثار حماسی پدید آید؛ زیرا انسان همیشه در جستجوی آن است كه آن كس را كه منشأ دلاوری، شجاعت، ایستادگی و گذشت باشد، برای خویش برگزیند.
یكی ازبركات نهضت امام حسین (ع) الگو دادن به جامعه است؛ چه اینكه در قیام كربلا الگوهایی برای تمام افراد، زن و مرد، پیر و جوان وجود دارد، از پیرمردانی چون حبیب بن مظاهر، جوانانی چون ابوالفضل و علی اكبر، نوجوانانی چون حضرت قاسم و حتی كودكانی چون حضرت علی اصغر؛ همچنین در نهضت كربلا برای زنان الگوهایی چون حضرت زینب، رباب و ام وهب وجود دارد.
همچنان كه آمد، مراسم سوگواری امام حسین (ع) الگوهای صحیح را برای جامعه و فرد معرفی می كند؛ زیرا در اینگونه مراسم، از فداكاری، ایثار، جانبازی و خصلت های نیكوی قهرمانان كربلا گفته می شود و شركت كنندگان از رفتار آنان درس ها می آموزند و در زندگی به كار می بندند؛ آنگونه كه «توماس كارلایل» گفته است : «بهترین درسی كه از تراژدی كربلا می گیریم این است كه حسین و یارانش ایمان استوار به خدا داشتند، آنها با عمل خود روشن كردند كه برتری عددی در جایی كه حق و باطل رو به رو می شوند، اهمیت ندارد و پیروزی حسین (ع) با وجود اقلیتی كه داشت، باعث 
شگفتی من است ».(11)
مراسم سوگواری بر امام حسین (ع) بركات دیگری چون همبستگی دینی، اجتماعی، مانور سیاسی، تلطیف روح انسانی و حتی منافع مادی نیز دارد.
در فرهنگ شیعه برپایی مراسم سوگواری امام حسین (ع) عبادت است؛ چرا كه عزادار امام حسین(ع) همنشین با آن حضرت است (12) و به فرمایش امام صادق (ع): «سوگواران بر مظلومیت امام حسین (ع) نفس كشیدن شان هم عبادت محسوب می شود.»(13)


پی‌نوشت‌ها:
 
1. جعفر شهیدی؛ قیام امام حسین؛ ص 109.
2. سید بن طاووس؛ الهوف؛ ص 11 و فی رحاب اهل بیت؛ ج3،ص 74.
3. مجلسی؛ بحار الانوار؛ ج44، ص 329.
4. احمد تقی الدین ابن تیمیه؛ منهاج السنه؛ ج2، ص 141.
5. همایون همتی؛ نقد و تحلیلی پیرامون وهابی گری؛ ص 139.
6. ابوالفضل بیهقی؛ تاریخ بیهقی؛ 235.
7. كلیات مفاتیح الجنان، ص 904.
8. مجلسی؛ بحارالانوار؛ ج101، ص420.
9. محمد سماوی؛ حماسه سازان كربلا؛ ترجمه عقیقی؛ ص 28.
10.مرتضی مطهری؛ مجموعه آثار؛ ج17، ص 57.
11. مجله نور دانش؛ ش 3، ص 1341.
12. مجلسی؛ بحارالانوار؛ ج44، ص 293.
13. همان؛ ج2، ص 64.
 

منبع: نشریه کنگره امام حسین(ع) و مقاومت، جلد 1.
نویسنده:عباسعلی اخوان ارمكی 



نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما: