زائرین
برقراری ارتباط با امام زمان





 

  نسخه چاپی


آشنایی با زیارت و فواید آن



زیارت دیداری مشتاقانه، با حضور در پیشگاه اولیای خدا
 

آشنایی اجمالی با زیارت
زیارت در لغت عبارت از تمایل و میل كردن است؛ خواه از دور باشد یا از نزدیك و یا با گرایش قلبی و قصد همراه باشد یا اعم از این كه با اكرام و تعظیم زیارت شونده همراه باشد.
زیارت در اصطلاح به تمایلی می گویند كه افزون بر میل و حركت حسی، قلب هم گرایش جدی پیدا كرده و نسبت به مذور و زیارت شونده با اكرام و تعظیم قلبی و انس روحی همراه باشد.[1]
البته هر چه مذور برتر و كامل تر باشد، قصد جدی تر و درجه تكریم و تعظیم نیز برتر خواهد بود.
زیارت دیداری مشتاقانه، با حضور در پیشگاه اولیای خدا و پیشوایان هدایت _ علیهم السلام _ است. حضور در مكان های مقدس به قصد زیارت و رویارویی با پیشوایان و راهنمایان عالم معنا در واقع حركتی بر آمده از عمق جان و دل است.
زیارت حضور جسم و جان در برابر خلیفه الله زمین است و روشن گر راه زندگی و مشعل فروزان در سلوك عرفان و ارتباط با حجت خدا است.
زیارت، ادامه و استمرار بهره مندی از محضر پر فیض بندگان صالح به ویژه پیشوایان معصوم _علیهم السّلام_ و خاندان اهل بیت _ علیهم السّلام _ می باشد.
زیارت در تاریخ اسلامی سبقه دیرین دارد، و پایه گذار زیارت قبور مسلمانان پیامبر اكرم _ صل الله علیه و آله _ بودند؛ محمد بن سعد در الطبقات الكبری نقل می كند كه در واقعه حدیبیه ( سال ششم هجری ).
پیامبر اسلام _ صل الله علیه و آله _ بر سر قبر آمنه رفت و بر آن گریست و به مرمت و باز سازی آن پرداخت و هم چنین پس از حجه الوداع نیز به زیارت قبر مادرش آمنه رفت.[2] همچنین بیهقی و محدثان دیگر نقل كرده اند كه پیامبر اكرم _ صل الله علیه و آله _ قبور شهدا را در احد زیارت كرد.[3]
درباره ی حضرت امام علی _ علیه السّلام _ نقل كرده اند كه آن حضرت به قصد زیارت حضرت فاطمه _ سلام الله علیها _ بیرون می رفت و بر سر مزار آن حضرت حاضر می شد و گریه می كرد و برای آن حضرت دعا می كرد.[4]
از برخی آیات قرآن كریم می توان استفاده كرد كه زیارت امری پسندیده، مشروع و جایز می باشد، چنان كه خداوند متعال به پیامبرش می فرماید: < و لا تصل علی احد منهم مات ابدا و لا تقم علی قبره انهم كفروا بالله و رسوله و ماتوا و هم فسقون؛[5] ای پیامبر! بر هیچ یك از منافقانی كه از دنیا می روند، نماز مگزار و هیچ گاه در كنار قبر او برای طلب آمرزش و استغفار نایست چون آنان به خدا و رسولش كافر شدند و در حالی كه فاسق بودند از دنیا رفتند. >
از مفهوم آیه یاد شده می توان استفاده كرد كه ایستادن در كنار قبر مومنان و دعا برای آنان و نیز زیارت اموات از صالحان و معصومان مشروع و جایز است.
قرآن كریم در جایی دیگر به صورت كلی به مكان های مقدس اشاره كرد، و انسان را به اهمیت و احترام آن ها توجه داده است، چنان كه می فرماید: « فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذكر فیها اسمه یسبح رفیها با لغد و والاصال؛[6] در خانه هایی كه خدا اجازه داده كه قدر و منزلت آنها رفعت یابد و نامش در آنها یاد می شود. در آن خانه ها هر بامداد و شامگاه او را نیایش می كنند.» این خانه ها همان مراكزی هستند كه به فرمان پروردگار استحكام یافته و مركز یاد خداست و حقایق اسلام و احكام خدا از آنها نشر می یابد و آنها مركز مشكات انوار الهی، ایمان، هدایت و دارای تقدس و احترام هستند و زیارت چنین مكان هایی و افراد صالح و معصومی كه در چنین جاهایی مدفونند دارای ثواب و فایده فراوان است.[7] زیارت در روایات اسلامی شیعه و اهل تسنن مورد سفارش و تاكید قرار گرفته است.
چنان كه حضرت علی _ علیه السّلام _ حبیب الله می فرماید: « زور و اموتاكم فانهم یفرحون بزیارتكم ؛ [8] مردگانتان را زیارت كنید كه همانا با زیارت شما خوشحال می شوند.»
پیامبر اكرم _ صل الله علیه و آله _ در جایی دیگر می فرماید: «زیارت قبور موجب یادآوری مرگ است.».[9]
زیارت فواید و آثار فراوانی دارد كه در روایات اسلامی به برخی از آنها اشاره شده است، از جمله: چنان كه پیامبر اكرم _ صل الله علیه و آله _ می فرماید: «قبور مردگان را زیارت كنید، همانا باعث یاد آوری آخرت می شود.»[10]
و پیامبر اكـرم _ صل الله علیـه و آله _ می فـرماید: «و صلوا علی حیث ما كنتم فان صلاتكم و سلامكم یبلغنی ؛[11] در هر حـال كـه هستید، بر من درود فرستیـد، همانا درود و سلام شمـا بـه من می رسد.»
بر اساس اعتقادات مسلمانان بویژه تصریح قرآن[12]، انسان ها پس از مرگ زنده هستند، و زیارت قبور و اموات از معصومان، صالحان، نیكوكاران، و . . . همانند آن است كه به حضور آنها برسی و به آنها احترام كنی . بر همین اساس برای زیارت بویژه زیارت خانه ی خدا، پیامبر اكرم _صل الله علیه و آله_ پیشوایان معصوم _ علیه السّلام _ علماء، صالحان و مومنان رعایت آدابی لازم است.
رعایت ادب، طهارت جسم و روح خضوع، خشوع، اذن دخول، نماز، و . . . از جمله ی آن آداب به شمار می رود.
بنابر این، زیارت بویژه زیارت خانه خدا، زیارت قبور مسلمانان، از جمله پیامبران، پیشوایان معصوم _ علیه السّلام _، علماء و دانشمندان بزرگ مذهبی، مجاهدان راه اسلام و . . . سازنده و مفید است و نوعی سپاسگذاری و قدردانی از جانبازی و فداكاری آنان به شمار می رود و هشداری به نسل معاصر و آینده است كه پاداش آن كس كه در راه حق و فضیلت را بر گزیند و دفاع از عقیده و گسترش حریت و آزادی جان سپارد این است كه هیچ گاه از خاطره ها محو نشود.[13]
نكته ای كه نباید از آن غفلت كرد، رعایت آداب و شرایط زیارت است، زائر باید با معرفت و شناخت كافی نسبت به شأن و جایگاه زیارت شونده به زیارت برود و از هر گونه مسائل و حركات شرك آمیز و شبهه ناك و خرافاتی پرهیز كند؛
امام صادق _ علیه السّلام _ به شخصی از اهالی طوس می فرماید: «ای شخص طوسی! كسی كه قبر حسین _ علیه السّلام _ را زیارت كند در حالی كه می داند او امامی است از ناحیه خداوند عزّوجلّ و طاعت او واجب است بر بندگان، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می آمرزد و شفاعت او را در مورد پنجاه انسان گناهكار می پذیرد، و هر حاجتی كه در نزد قبر او از خداوند خواسته شود اجابت می گردد...»[14]
[1] . مجمع البحرین، ج 1، ربع 2، ص 305، ماده زور .
[2] . ر . ك : مرحوم فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، قم، انتشارات اسماعیلیان، ذیل، آیه 84 توبه .
[3] . علامه مجلسی، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء، ج 10، ص 441 .
[4] . همان
[5] . سوره توبه، آیه 84 .
[6] . سوره نور، آیه 36.
[7] . ر . ك ، علامه مجلسی، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء، ج 97، 98 ، 99، كتاب المزار.
[8] . ر . ك ، شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت، ج 3، ص 223.
[9] . ر . ك ، ابن ماجه، صحیح ابن ماجه، ج 1 ، ص 113، صحیح ابن مسلم، ج 3، ص 65 .
[10] . بحار الانوار، همان ، ج 45، ص 201 .
[11] . بحار الانوار، همان، ج 97، ص 190.
[12] . سوره آل عمران ، آیه 169 .
[13] . ر . ك جفعر سبحانی، آیین وهابیت، قم، انتشارات اسلامی، ص 119 و 120.
[14] . ر . ك ، تهذیب الاحكام، ج 56، ص 108 .
-----------
فواید و آثار زیارت
در روایات پیشوایان معصوم ـ علیهم السّلام ـ بر زیارت مشاهد و اماكن مقدس تأكید زیادی شده است و سیره‌ی عملی اهل‌بیت ـ علیهم السّلام ـ و علمای بزرگ گواهی روشن بر این مهم هست، چرا كه زیارت این اماكن مقدس فواید زیادی در زندگی فردی و اجتماعی انسان و همچنین در زندگی اُخروی انسان دارد. در اینجا به بعضی از فواید و آثار زیارت اشاره می‌شود:
1. بهره‌مند شدن از فضای معنوی حرم‌های شریف كه محل تردد فرشتگان و ارواح انبیاء و اولیاء و محل تردد و تعلق ویژه روح بلند آن مزور و دعا كردن در محل استجابت است.
2. گسترش فرهنگ توحیدی و ولایت اهل بیت عصمت و طهارت ـ علیهم السّلام ـ در مكان‌ها و گذرگاه‌های مختلف.
3. نشانه‌ی صداقت زائر در دوستی و علاقه‌ی به مزور.
4. ارتباط ملت‌ها و ملیت‌های مختلف و آگاهی از مشكلات، ‌مشقّات و امكانات یكدیگر.
5. عمل به توصیه‌ی كلی قرآن بر سیر در اقطار زمین.
6. وفاداری به مقتدا و تعهد به پیمانی كه با او بسته است.
7. حرم امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ در طول تاریخ مراكز علم، تبلیغ و ترویج دین، مبداء قیام‌ها و نهضت‌ها، و محل پیمان بستن و هم قَسَم شدن برای انقلاب های رهایی بخش و جنبش‌های انتقام آمیز و... بوده است. این بركات همگی از رفت و آمد و مراوده و داد و ستد زائران ناشی می شود.[1]
8. بهره‌مند شدن از شفاعت ذوات نورانی اهل‌بیت ـ علیهم السّلام ـ در قیامت؛ چنان كه در بسیاری از روایات به این مسأله اشاره شده است.
9. تصدیق زائر به آنچه مورد خواست و محبت امام است، اگر به خاطر آوریم كه اینان خواستی و رضایتی جز خواست و رضای آفریدگار متعال ندارند، به این نیتجه می‌رسیم كه زائر باید در پی تحصیل رضای الهی و فرمانبرداری از آن ذات پاك برآید.[2]
10. آشنایی با سنت و سیرت امام ـ علیه السّلام ـ : از آنجا كه عملكرد امام ـ علیه السّلام ـ در عرصه‌ی حیات فردی و اجتماعی از جایگاه والایی برخوردار است و تنها رفتارهای ویژه و عملكردهای ارزشمند آنان در منظر و مرآی جوامع انسانی بوده، زائر با یاد و ذكر آنها به این عملكردها تأسی می‌كند و اوصاف و عملكردهای گوناگون آنان را در میادین عبادت و سیاست و فرهنگ و جنگ و جهاد و اجتماع و خانواده و مسایل اقتصادی و... شناسایی كرده و با تأسی و تبعیت از آنان جلوه‌ی شیعه بودن را در خود تقویت می‌كند.
11. امام شناسی مقدمه ی خداشناسی برتر: از لوازم ضروری زیارات و متون زیارت نامه‌های مأثور بازیافت معرفتی و نگاه توحیدی عمیق‌تر نسبت به ذات الهی و اسماء و صفات ربوبی است. هدف نهایی و مقصد نهایی در زیارات، لقای الهی و قابلیت دیدار رحمت اوست و چون این هدف عمده جز از طریق معارج امامت و مدارج ولایت حاصل نمی‌شود از این رو زیارت اولیای الهی مقدمه‌ای برای زیارت خدا و ارتباط و تعلق وجودی به پروردگار عالم است. در متون زیارات بعد از برشماری اوصاف و خصایص والای ائمه ـ علیهم السّلام ـ با نگاه به عرصه‌ی توحید روشن می‌شود كه همه‌ی آن خصوصیات ارزنده نمود و ظهور اسمای الهی و اوصاف پروردگاری است كه در آینه‌ی شفاف و زلال رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و ولی الله تجلی كرده است و از این رو انسان با معرفت عمیق‌تر اسماء، ‌اوصاف، اخلاق و اعمال الهی را در آنها مشاهده می‌كند و از این آینه، جمال و جلال حق را می‌یابد و در می‌یابد كه غیر از این طریق برای معرفت عمیق و وسیع به جلوه‌های ربانی راهی دیگر نیست. دو ویژگی پایانی زیارت خواندن به ذات ربوبی متعلق است: یكی دعا كه در نوع زیارت‌های مأثور آمده و دیگری نماز پس از زیارت و دعا.[3]
12. زیارت و میثاق‌های الهی: یكی از اصول و اركان نظام فكری اسلام پیمان‌ها و میثاق‌هایی است كه از طرف پروردگار عالم اعلام شده است؛ مانند توحید و پذیرش ربوبیت پروردگار كه میثاق الست و بزرگترین میثاق انسانی است. رسالت و نبوت انبیاء ـ علیهم السّلام ـ و قبول ره‌آورد سفرای الهی كه از پیمان‌ها و مواثیق مسلم دین و قرآن است و امامت و ولایت اوصیاء ـ علیهم السّلام ـ كه از مهم‌ترین عهدها و قراردادهای ناگسستنی الهی است. زیارت عرصه‌ی بسیار مناسب و مؤثری در بازشناسی پیمان‌ها و امتیاز آنها از مواثیق بشری و نیز تجدید و تحكیم این قراردادهاست. بی‌تردید بهترین عامل برای نهادینه كردن و تقویت بافت‌های ایمانی و عهدهای الهی و نیز التزام فكری و روحی و التزام عملی آنها عامل موثر زیارت است. همین مواثیق و پیمان‌هاست كه گره وجودی و پیوند حقیقی بین انسان و حقایق الهی توحید، نبوت و امامت و... ایجاد می‌كند و انسان در پناه این میثاق‌ها از لغزش‌ها مصون و از خطرات در امان است.[4]
13. زیارت و ادای حق: در راستای وفای به عهد و پایداری بر میثاق، ادای حق عظیم اهل‌بیت ـ علیهم السّلام ـ بر جوامع انسانی و الهی نیز قابل تأمل است. آن بزرگواران راهنمایان حقیقی بشرند كه همانند شمع سوختند تا روشنگر حیات طیبه‌ی انسانی و الهی جوامع بشری باشند و تمامی مهالك و سختی‌ها را به جان خریده و از هیچ امر دشوار و سختی، هراس به خود راه نداده و با صلابت و عزت، برترین تعالیم و آموزه‌های آسمانی را در زیباترین جلوه و چهره در كمال دلسوزی و محبت و بدون توقع هیچ اجر و مزدی به نمایش گذاشتند و بشریت را بدان فرا خوانده و دشمنان آن را دفع كردند. و این حق عظیمی است كه هیچ كس نمی‌تواند به نهایتش راه برد. باور داشتن این حق و تصدیق آن یكی از گزاره‌های برجسته‌ی زیارت‌هاست كه زائر با توسل می‌تواند این حق را درك و سپس شكر گذارد.[5]
14. طهارت حقیقت انسانی در پرتو زیارت: همانگونه كه طهارت و نظافت از پلیدی و كثافات ظاهری از لوازم ضروری حیات طبیعی است،‌طهارت از پلیدی باطنی نیز حكم ضروری فطرت و دین است. بی‌تردید ولایت ائمه‌ی اطهار ـ علیهم السّلام ـ عامل پاكی و پاكیزگی است. اگرا نسان بخواهد از تیرگی علمی و فساد عملی پاكیزه شود چاره‌ای جز پیوند با امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ ندارد. این معنا در زیارت ائمه بقیع ـ علیهم السّلام ـ این چنین آمده است: خدا شما را برای ما برگزید و خَلق و خُلق ما را به خاطر مِنّتی كه در سایه‌ی ولایت شما بر ما نهاد پاك و پاكیزه كرد. همچنین امام ـ علیه السّلام ـ در دعاها طاهر، و مطهر و طهور معرفی شده است. زیرا با آن حقیقت طهور كدورت‌ها و تیرگی‌های اعتقادی و اخلاقی و رفتاری شستشو داده و زدوده می‌شود نقش زیارت در این رابطه به سزا و با ارزش بوده كه هم انسان را به چشمه‌ی زندگی متصل می‌كند و هم در پرتو حقیقت طهور، انسان را پاكیزه می‌سازد.[6]
15. زیارت و تولّی و تبرّی: تولّی و دوست داشتن اولیای خدا و تبری و دشمن دانستن، ‌دشمنان خدا از اركان اعتقادی ما است. این دو خصیصه كه از شئون قلبی است و برای ارتباط وجودی و پیوند روحی با عترت طاهره ـ علیهم السّلام ـ و نیز گسست ارتباط و انقطاع قلبی و روحی از دشمنان آنان است اساس و پایه بسیاری از شئون رفتاری انسان وارسته و مؤمن است. اگر این خصلت زنده و مؤثر ایجاد نشود و انسان اهل تولی و تبری نباشد نه تنها حلقات اخلاقی و عملی او آسیب می‌بیند، بلكه صورت بندی‌های اعتقادی او هم سست خواهد شد. برای ایجاد و تثبیت تولی همواره زنده‌ترین توصیه زیارت اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ است. زیارت نه تنها افكار و آرمان‌ها را هم جهت می‌سازد، بلكه دل‌ها را همسو می‌كند كه این همان تولی است.[7]
16. فراوانی و تنوع پاداش زیارت: از اموری كه همواره در امر زیارت مطرح، چشمگیر و در عین حال شگفت‌آور و سئوال برانگیز است، زیادتی فوق العاده ثواب و پاداشی است كه بر زیارات مترتب است. به ویژه درباره‌ی زیارت امام حسین ـ علیه السّلام ـ مثلاً:
1ـ حوائج دنیا و آخرت زائر برآورده می‌شود.
2ـ گناهان زائر ریخته می‌شود.
3ـ باعث فراوانی رزق می‌شود.
4ـ ایام زیارت امام حسین ـ علیه السّلام ـ از عمر انسان محسوب نمی‌شود.
5ـ زائران امام حسین ـ علیه السّلام ـ در جوار رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و آل او هستند.
6ـ زائران حسینی قبل از دیگران وارد بهشت می‌شوند و...[8]
17. تأثیر زیارت در زندگی و رفع نیازها: یكی از اهداف عمده و عمومی زیارت كه خاستگاه اعتقادی و دینی مطمئن و یقینی دارد، تأثیر خارجی اراده‌ی اهل‌بیت ـ علیهم السّلام ـ در حل مشكلات انسانی و ارائه راه روشن و نیز مساعدت و همراهی موثر در پیشبرد مقاصد بشری است. قدرت و اختیار اولیای الهی در تصرف و تسخیر پدیده‌های تكوینی بر اساس اعتقادات دینی و براهین عقلی و نقلی مسلم و غیر قابل تردید است. امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمودند: در نزدیكی شما قبری است كه هیچ اندوهگین به سوی آن نرفته مگر این كه خداوند سختی و مشكل او را برطرف و حاجتش را برآورده می‌كند.[9]
[1] . عبدالله جوادی آملی، ادب فنای مقربان، قم، مركز نشر اسراء، چاپ دوم، ج1، ص25 و 26.
[2] . شوق دیدار، ص101، ركنی.
[3] . فلسفه‌ی زیارت و آئین آن، ص100.
[4] . فلسفه‌ی زیارت و آئین آن، ص106.
[5] . فلسفه‌ی زیارت و آئین آن، ص110.
[6] . فلسفه‌ی زیارت و آئین آن، ص118.
[7] . فلسفه‌ی زیارت و آئین آن، ص121.
[8] . فلسفه‌ی زیارت و آئین آن، ص139.
[9] . فلسفه‌ی زیارت و آئین آن، ص153.



OWMTo
OWMYour Name
OWMYour Email address
OWMDescription